• تاریخ : ۱۰ام تیر ۱۳۹۶
  • موضوع : دیگر

پیتر ال. برگر، الهی‌دان و جامعه‌شناسِ تأثیرگذار و جنجالیِ پروتستان، پنجشنبه در خانه‌اش در بروکلینِ ماساچوست از دنیا رفـــــت. برگر ۸۸ ســاله بود. پروفسور برگر نویسندۀ یک قفسه کتاب بود، اما او را به خاطر کارهایش در رشته‌ای که جامعه‌شناسی شناخت خوانده می‌شود، می‌شناختند. او در دهۀ ۱۹۶۰ در برابر جنبش «خدا مرده اســت»، ادعا کرد که ایمان در جامعۀ مدرن نیز می‌تواند شکوفا شود، اگر مردم بیاموزند که امر فراطبیعی را در تجربه‌های روزمره به‌رسمیت بشناسند.

139248 893 مخالف جنبشِ «مرگ خدا» درگذشت

 

پروفسور برگر، که در اتریش متولد شده بود، نویسندۀ یک قفسه کتاب بود. او را به خاطر کارهایش در رشته‌ای که جامعه‌شناسی شناخت خوانده می‌شود، می‌شناختند. شاخه‌ای که به دنبال فهمِ آن اســت که انسان‌ها واقعیت روزمره را چگونه تجربه می‌کنند.

 

به نقل ترجمان، پیتر ال. برگر، الهی‌دان و جامعه‌شناسِ تأثیرگذار و جنجالیِ پروتستان، سه‌شنبه در خانه‌اش در بروکلینِ ماساچوست از دنیا رفـــــت. او در برابر جنبش «خدا مرده اســت» در دهۀ ۱۹۶۰، ادعا کرد که ایمان در جامعۀ مدرن نیز می‌تواند شکوفا شود، اگر مردم بیاموزند که امر اســتعلایی و فراطبیعی را در تجربه‌های روزمره به‌رسمیت بشناسند. برگر ۸۸ ســاله بود.
 
مرگ او را «مؤسسۀ فرهنگ، دین و روابط جهانی۱» اعلان کرده اســت که خودش در ســال ۱۹۸۵ در دانشگاه بوستون تأسیس کرد و تا ســال ۲۰۰۹ مدیر آن بود. پسرش، توماس، گفته اســت که دلیل مرگ نارسایی قلبی بوده اســت.
 
پروفسور برگر، که در اتریش متولد شده بود، نویسندۀ یک قفسه کتاب بود. او را به خاطر کارهایش در رشته‌ای که جامعه‌شناسی شناخت خوانده می‌شود، می‌شناختند. شاخه‌ای که به دنبال فهمِ آن اســت که انسان‌ها واقعیت روزمره را چگونه تجربه می‌کنند.
 
یکی از دو دوجین کتاب‌های او، ساخت اجتماعی واقعیت: رســاله‌ای در جامعه‌شناسی شناخت۲ نام دارد که در ســال ۱۹۶۶ با همکاری توماس لوکمان تألیف شده اســت. این کتاب را انجمن بین‌المللی جامعه‌شناسی به‌عنوان یکی از پنج کتاب تأثیرگذار جامعه‌شناسی در قرن بیستم برگزیده اســت.
 
پروفسور برگر، با آن لبخند طعنه‌آمیز و چشم‌هایی که در عمقِ تارکِ بدونِ مویش فرو رفـــــته بودند، به واسطۀ یک بحثِ داغ به شهرت عمومی رسید؛ بحثی دربارۀ اینکه آیا مفهومِ الوهیت در دنیایی که به طورِ روزافزون سکولار و تکنولوژیک می‌شود موضوعیتی دارد یا نه. بحثی که انگار در ســال ۱۹۶۶ با طرحِ مشهوری که روی جلد مجلۀ تایمز نقش بسته بود به اوج خود رسید: تیتری گزنده در زمینۀ سیاه و قرمز: «آیا خدا مرده اســت؟»
 
الهیدانانی مثلِ پل تیلیش، گابریل واهانیان و توماس جی. جی. آلتیزر، آثاری را خلق کرده بودند که اگر آن‌ها را با هم جمع کنیم، از قرار معلوم، دعوی‌شان این بود که جامعۀ پساآشویتزی، دیگر به نیک‌بودنِ جهان شک کرده و در مقاصدِ مادی غرق شده اســت و بدین‌ترتیب احساس خود به امر مقدس را از دست داده اســت، و به همین منوال، فکرِ الوهیتِ اســتعلایی نیز عمدۀ نیروی خود را از کف داده اســت.
 
به نظر می‌رسید پاره‌ای از الهی‌دانان برداشت سنتی از خداباوری را انکار کرده‌اند و حتی ادعا می‌کردنند که باید عیسی را بیشتر به‌عنوان یک الگوی انسانی مدنظر داشت نه به‌عنوان خدایی راســتین.
 
پروفسور برگر در کتاب خود شایعۀ فرشتگان: جامعۀ مدرن و کشف دوبارۀ امر ماوراءالطبیعی۳ که در ســال ۱۹۶۹ منتشر شد، علیهِ این جریان موضع گرفـــــت. این کتاب برای ســال‌ها یکی از منابع ضروری دوره‌های دانشگاهی در جامعه‌شناسی و الهیات بود.
 
او اســتدلال کرد که شکاکیتِ خداناباوران به همان اندازۀ ایمانِ کورکورانهْ سؤال‌برانگیز اســت، بااین‌حال اعتراف کرد که سکولاریسم در حال گسترش اســت و وابستگی‌های فرهنگی بر ارزش‌های معنوی غلبه کرده اســت.
 
او نوشت: «جدای از هر شرایطی که در گذشته حاکم بوده اســت، امروز امر ماوراءالطبیعی به‌منزلۀ واقعیتی معنادار از افق‌های زندگیِ روزمرۀ بخش بزرگی از مردم غایب اســت یا از آن دور اســت، بخشی که به احتمال فراوان اکثریتِ مردم در جامعۀ مدرن اســت، کسانی که گویا با این مسئله خیلی خوب سازگار شده‌اند».
 
باوجوداین، او نوشت که مردم می‌توانند با دریافتنِ «نشانه‌های اســتعلا» در تجربه‌های معمولی‌شان، احساسات دینی خود را غنا بخشند: مادری که به بچۀ وحشت‌زده‌اش اطمینان می‌دهد که همه‌چیز روبراه خواهد شد، دارد ایمان خودش به جهانی قابل‌اعتماد را تأیید می‌کند. اصرارِ ما موجودات فانی بر امید در مواجهه با مرگی که به ما نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود، القاکنندۀ این باور اســت که چه‌بسا مرگ نقطۀ پایان نباشد.

 

توانایی ما به محکوم‌کردنِ شرارت‌های وحشیانه ریشه در اعتقاد ما به نظمِ اخلاقی گیتی دارد و حتی شاید با مفهوم جهنم نیز سازگار باشد. قهقهه‌ها و بازی‌ها تأیید می‌کند که «ژست‌های تماماً انسانیِ زیباییِ آفرینشگرانه در ما بر ژست‌های تخریب‌گر پیروز خواهد شد».
 
برگر در یکی از کتاب‌های بعدی‌اش از کشفِ دینی خودش سخن گفت که یافتن یک «دیگری اســت که پشت ساختارهای شکنندۀ زندگی روزمره مخفی شده اســت».
 
او با اشاره به سکولاریسم خزنده‌ای که دغدغۀ خاطرش بود، اســتدلال می‌کرد که پروتستان‌ها چشم‌بسته به جنبش‌های اجتماعی روی خوش نشان می‌دهند، به جای آنکه خودشان را وقف پیام معنویِ تغییرناپذیر کلیسا نمایند. او به مقابله با مدارس دینی پروتستان برخاســت و گفت که این مدارس را «مطابقِ زمانه ساختنِ مسیحیت۴» به تسخیر خود درآورده اســت و آن‌ها بیشترِ انرژی‌شان را صرف دوره‌هایی در روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و مدیریت کلیسا می‌کنند تا آنکه الهیات بخوانند. اما او می‌گفت که آموزش‌های الهیاتی همچنان ضروری اســت اگر مسیحیت می‌خواهد که در «آگاهی این عصر» رسوخ کند.
 
پروفسور برگر موقعیت‌های تدریس مختلفی را در چند دانشگاه داشت، از جمله دانشگاه بوستون، و همین‌طور در نیواسکول فور سوشیال ریسرچ، کالج بروکلین، دانشگاه راتجرز و کالج بوستون.
 
پیتر لودویگ برگر در ۱۷ مارس ۱۹۲۹ در وین متولد شد. پدر او جورج ویلیام نام داشت و مادرش پیش از ازدواج، جلکا لوئِو. او به یاد می‌آورد که مادرش قصۀ رشادت‌های امپراطور اتریش‌مجارستان در دوران هابسبورگ را برایش تعریف می‌کرد و او را چنان بارآورد که در نوع نگاهِ مجموعاً محافظه‌کارش تأثیرگذار بود.
 
او در ۱۷ســالگی به ایالات متحده مهاجرت کرد، اندکی پس از پایان جنگ جهانی دوم و در کالج واگنر در اســتیتِن آیلند ثبت‌نام کرد. در ســال ۱۹۴۹ فارغ‌التحصیل شد و پروژۀ دکترایش را در نیواسکول در منتهن آغاز کرد، جایی که بسیاری از چهره‌های درخشان هیئت علمی‌اش پناه‌جویانی بودند که از دست هیلتر گریخته بودند.
 
او یک‌ســال را نیز برای کشیش‌شدن در مدرسۀ دینی لوتری‌ها در فیلادلفیا گذراند و پس از آن این خواســته را کنار گذاشت. او علاقه‌ای نداشت که موعظه‌هایش دربارۀ ایمان مسیحی را دقیقاً طبقِ اعترافات لوتر تنظیم کند. برگر به این نتیجه رسید که افکارش بیش از همه با «سنت‌های لیبرالیسمِ پروتستان» جور درمی‌آید.
 
در ســال ۱۹۶۰، پس از چندبار محرومیت از تدریس و گذراندنِ خدمت سربازی، به عضویت هیئت علمی مدرسۀ دینی بنیاد هارتفورد درآمد. همچنین برای انتشارات دابل‌دی، دو نقد دربارۀ کلیسا به‌منزلۀ یک نهاد نوشت: هیاهوی جمعیت‌های عبوس: تعهد مسیحی و تأسیساتِ دینی در آمریکا۵ و نگاه لرزان: نگاهی جامعه‌شاختی به افسانه‌های اجتماعی و ایمان مسیحی۶. هر دوی این کتاب‌ها در ۱۹۶۱ منتشر شدند.
 
هر دوی این کتاب‌ها ظاهراً بازگشت به نگاه مسیحیتی بود که ریشه در بنیادهای انجیل داشت و هر دو بین مسیحیان جوان پرطرفدار شد.
 
شایعۀ فرشتگان جایگاه او را به‌منزلۀ یک الهی‌دان تثبیت کرد. در ۱۹۶۹، دبیرخانۀ بی‌اعتقادانِ واتیکان۷، به برگر پیشنهاد کرد تا کنفرانسی را دربارۀ سکولاریسم میان محققانی با پس‌زمینه‌های دینی گوناگون ترتیب دهد. پروفسور برگر چندتا از کتاب‌هایش را با همکاری همسرش بریجیت برگر نوشت که او نیز نویسنده و جامعه‌شناسی برجسته بود. یکی از این کتاب‌ها دربارۀ این بود که چطور تکنولوژی و صنعتی‌شدن پیوندهای عاطفیِ اجتماع را از هم می‌گسلد.
 
پیتر و بریجیت در آلمان با یکدیگر آشنا شدند، همان جایی که پروفسور برگر دو ســال را در خلال جنگ جهانی دوم در ارتش خدمت کرده بود و سپس آنجا برای یک مؤسسۀ تحقیقاتی پروتستان کار می‌کرد. بریجیت کلنر دانشجو و دختر یک آلمانیِ شدیداً ضدنازی بود که روس‌ها بعد از جنگ زندانی‌اش کرده بودند، چون ملاک بود.

 

بریجیت و مادرش با قطاری که آن‌ها را به آن سوی مرز می‌برد، از سرنوشتِ پدر فرار کردند. او و پیتر بعدها در نیویورک دوباره همدیگر را دیدند و در ۱۹۵۹ ازدواج کردند. بریجیت برگر در ســال ۲۰۱۵ از دنیا رفـــــت. برگر علاوه بر پسرش، توماس، یک پسر دیگر به نام مایکل و دو نوه نیز دارد.
 
یکی دیگر از کتاب‌های او ضرورتِ بدعت: امکان‌های معاصرِ تأیید دینی۸ نام دارد. در این کتاب از الهیات‌دانانی سخن می‌گوید که دغدغۀ افول ایمان مجبورشان کرده اســت تا گزینه‌های «بدعت‌آمیزی» را در نقاطِ اشتراک مسیحیت و هندوئیسم و بودیسم پیدا کنند. این کتاب نامزد جایزۀ ملی کتاب آمریکا در ســال ۱۹۸۰ شد.
 
برگر علی‌رغم جایگاه محکمش چندین منتقد هم داشت. فیلسوف کاتولیک مایکل نواک (که در فوریۀ همین ســال فوت کرد) ایده‌های شایعۀ فرشتگان را ستود، اما نوشت که لحن کتاب «جناب آقامنشانه اســت و اســتدلال‌هایش با عجله گرد هم آمده‌اند».
 
منتقدان دیگری عصبانیت او به‌دلیل همراهی کلیساهای پروتستان با جنبش‌های اجتماعی را رد کردند. نویسندۀ نیویورک تایمز بوک ریویو، النور مورو، در نقد کتاب افتخار بعید: خواســتِ ایمان در روزگار زودباوری۹، نوشت: «اســتدلال‌های او بیشتر لفاظی به نظر می‌رسد» و برگر را متهم کرد که با «الهی‌دانان فمنیست» خصومت می‌روزد. او نوشت «از سرتاسر متن خصومت‌ورزی و خشک‌مغزی‌های نومحافظه‌کارانه بیرون می‌ریزد».
 
پیش از پایان قرن، پروفسور برگر اذعان کرد که اشتباه کرده اســت که گفته مدرنیته لزوماً ایمان را از میان خواهد برد. و نتیجه گرفـــــت که به جز مکان‌هایی مانند اروپای غربی، یا اقشاری مانند طریقهنفکران، بیشتر جاهای دنیا به همان میزان همیشگی دینی اســت.
 
برگر در ســال ۱۹۹۸ در ویژه‌نامۀ «قرن مسیحی» در ژورنال لیبرال پروتستانتیسم نوشت ایمان به عیسی ممکن اســت در کلیساهای اصلی افول کرده باشد، اما در مکان‌های دورافتاده در حال شکوفاشدن اســت، یعنی جاهایی که مردم آنقدر از خودشان مطئمن نیستند و به دنبال جرعه‌ای از حقیقت می‌گردند تا بدان چنگ بزنند.
 
برگر به کشورهایی مانند هندوستان سفر کرد تا فرهنگ‌ها و ادیانِ جهان سوم را که بیرون از ایمان‌های یهودی-مسیحی قرار داشتند بهتر دریابد. او با مشاهدۀ قدرت اسلام در آن کشورها فهمید که وسواس او دربارۀ سکولاریزاسیون، مسئله‌ای «قوم‌محورانه» اســت.
 
فقری که طی سفرهایش با آن آشنا شد، او را به دست و پنجه نرم کردن با ایده‌هایی سیاسی سوق داد، علی‌الخصوص ایدئولوژی‌هایی که هدفِ آن‌ها تسکینِ بدبختی و آلام اســت. از‌این‌رو در مجموعه‌ای از مقالات که همراه با الهیدانِ دیگری به نام ریچارد جان نیوهاس نوشت و عنوان آن جنبش و انقلاب۱۰ (۱۹۷۰) بود، نتیجه گرفـــــت که اصلاحِ وضع بدونِ چرخش‌های رادیکالی مانند مارکسیسم ممکن اســت.
 
او در مقالۀ سیاسی دیگری که در ســال ۱۹۷۱ همراه همسرش در نیوریباپلیک نوشت پیش‌بینی کرد که در ســال‌های آتی فرزندانِ خانواده‌های طبقاتِ متوسط رو به پایین و طبقۀ کارگر که تحصیلات دانشگاهی اندوخته‌اند، از فرزندانِ طبقات متوسط رو به بالا در جامعۀ تکنولوژیک پیشی می‌گیرند. زیرا بسیاری از جوانانِ ثروتمند به شورشی‌های ضدفرهنگی تبدیل شده‌اند که اخلاق کاری پروتستانی را کنار گذاشته‌اند.
 
پی‌نوشت‌ها:
* این مطلب در تاریخ ۲۹ ژوئن ۲۰۱۷ با عنوان «Peter Berger, Theologian Who Fought ‘God Is Dead’ Movement, Dies at 88» در وب‌سایت نیویورک تایمز منتشر شده اســت و وب‌سایت ترجمان در تاریخ ۱۰ تیر ۱۳۹۶ این مطلب را با عنوان «پیتر برگر، مخالف جنبشِ «مرگ خدا»، درگذشت» ترجمه و منتشر کرده اســت.
* جوزف برگر، از ســال ۱۹۸۵ در نیویورک تایمز گزارشگر موضوعات دینی اســت. او در شوروی متولد شد و در پنج‌ســالگی به آمریکا مهاجرت کرد. آخرین کتاب او دنیا در یک شهر: مسافرت به جهان در محله‌های نیویورکِ جدید (The World in a City: Traveling the Globe Through the Neighborhoods of the New New York) نام دارد.
[۱] Institute on Culture, Religion and World Affairs
[۲] مشخصات ترجمۀ فارسی: پیتر ال. برگر و توماس لوکمان (۱۳۹۵) ساخت اجتماعی واقعیت (رســاله‌ای در جامعه‌شناسی شناخت)، ترجمۀ فریبرز مجیدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
[۳] A Rumor of Angels: Modern Society and the Rediscovery of the Supernatural
[۴] making Christianity relevant
[۵] The Noise of Solemn Assemblies: Christian Commitment and the Religious Establishment in America
[۶] The Precarious Vision: A Sociologist Looks at Social Fictions and Christian Faith
[۷] Vatican’s Secretariat for Nonbelievers
[۸] The Heretical Imperative: Contemporary Possibilities of Religious Affirmation
[۹] A Far Glory: The Quest for Faith in an Age of Credulity
[۱۰] Movement and Revolution

داغترین اخبار و رویداد های ایـــران و خارج
این مطلب در این ساعت از سایت توما در بخش خبری ارســال گردیده اســت
این بخش شامل خبر های ورزشی نیز میباشد
میتوانید خبر فوق را به اشراک بگذارید

نوشته مخالف جنبشِ «مرگ خدا» درگذشت اولین بار در مجله آنلاین توما. پدیدار شد.