• تاریخ : ۲۰ام خرداد ۱۳۹۶
  • موضوع : گردشگری

در قدیم معمولا از ماه اردیبهشت تا پایان تابستان ماه‌های فراوانی و ارزانی بود و اگر ماه مبارک رمضان در تابستان واقع می‌انجام گرفت، دغدغه و نگرانی از نظر تأمین مواد غذایی نبود.

همچنین اگر ماه مبارک در زمستان‌ها واقع می‌انجام گرفت، با ذخیره‌سازی مواد غذایی، آقام خود به نیکوی آن را مدیریت می‌کـــردند.

با توجه به اینکه در گذشته و در فصول گرم سال آقام کاهش از گوشت- به‌خصوص قرمز- هستفاده می‌کـــردند و گوشت مرغ نیز تعدادان مورد اقبال آقام قرار نمی‌گرفت، لبنیات، میوه‌ها، سبزی‌ها، عصاره‌ها و شربت‌آلات به فراوانی به مصرف می‌رسیدند.

 آداب و رسوم آقام پایتخت قدیم در ایام ماه مبارک رمضان
در کنار آنها، حبوبات نیز از جمله مواد غذایی‌ای بودند که به سر سفره روزه‌داران راه می‌یافتند و از آنجا که گوشت و حبوبات، باعث عطش می‌انجام گرفتند، هستفاده از این نعم‌الهی، کاهش صورت می‌گرفت و با مصرف زیاد سبزی و میوه، این امر تسهیل می‌انجام گرفت.

تعداد روز مانده به ماه مبارک رمضان، زیادی از کسبه، تکه‌سنگی را در کف ترازو در کفه‌ای که سنگ ترازو را قرار می‌دادند، می‌گذاردند تا «مسئول‌‌ذمه» نشوند و جنس را اصطلاحا «سرک کشیده» و چرب‌تر برای مشتری محاسبه می‌کـــردند.

زیادی نیز با ارزان‌کـــردن جنس خود، طلب آمرزش برای خود و نزدیکان و والدین‌شان از آقام داشتند و چه بسا این حیاتی را فرصتی می‌دانستند برای حلالیت طلبیدن.

نان‌های ماه مبارک رمضان

نانوایی‌ها در این ماه، مثل پایانی ماه‌های سال پر از مشتری و طالبان نان بودند، اما از آنجا که فقط دو وعده پخت در طول روز انجام‌می‌دادند.

طبیعی بود که با ازدحام مشتری پیش‌از افطار مواجه شوند و این بهترین فرصت بود تا خلوص‌نیت خود را نشان دهند.

آشنایی با آداب و رسوم آقام قدیم پایتخت در ماه مبارک رمضان

در این ماه، نان سنگک پنجه‌خورده، کنجدی، سیاهدانه‌ای، مجدد تنور، قهوه‌ای و بغل تنور، مطبوع‌ترین نان‌ها بود و آقام اساسا از خوردن نان‌های حجیم دوری می‌کـــردند.

بعد از نان سنگک، تافتون که دوبار تنور می‌انجام گرفت و افزایش در «خشکه‌پزی»‌ها عرضه می‌انجام گرفت، نان مطبوع آقام در این ماه بود.

دیگر نان‌ها از جمله «نان خراسانی»، لواش و بربری نیز طالبین فراوانی داشتند، اما از آنجا که بربری و خراسانی حجیم بودند و بعضا میان‌شان خمیر باقی می‌ماند و لواش نازک بود، اقبال عمومی به سمت سنگک و تافتون بود و دلیل دیگر سبوس‌دار بودن آرد این نان‌ها در آن روزگار بود که علاوه بر تسهیل در امر هضم غذا، ارزش غذایی فراوان‌تری داشت.

نظافت در ماه مبارک رمضان

در پایتخت قدیم حمام‌های عمومی در پایانی محلات و خیابان‌ها، در پایانی ساعات روز پذیرای آقام بودند.

در روزهای رمضان، از افطار تا نزدیکی‌های سحر، مملو و شلوغ از آقام محل و چه جای باصفایی که پایانی اهل محل، علاوه بر مسجد محله و خیابان خود، فرصت آرزورویی در این مکان را نیز پیدا می‌کـــردند.

چه بسا با دیدن یکدیگر، اگر نقار و دلخوری‌ای میان آنها بود رفع می‌انجام گرفت و حتی با پادرمیانی دیگران، چه دوستی‌ها که شکل نمی‌گرفت.

ضرب و خانومگ

مساجد، بعد از افطار و به‌خصوص در شب‌های احیا و قدر مملو از جمعیت می‌انجام گرفتند و اهالی گود و زورخانه، بعد از اقامه نماز و شنیدن وعظ واعظ، راهی زورخانه‌ می‌انجام گرفتند.

پهلوانان، همچون اهالی مسجد، قبل از ماه مبارک رمضان، دست به رفت و روب برده و پایانی گود و ادوات آن را از پلیدی‌ها می‌زدودند.

اصل رعایت ورود پیشکسوت به گود، در این روزها، حتی اگر یک نوچه و نوخهسته، از سلاله سادات بود، بر اهالی گود، اعم از پیشکسوت، پهلوان و نوخهسته، فرض و واجب بود تا به جا آورند و نخستاد پیامبر(ص) و علی(ع) بر پایانی اهالی گود برتری داشتند و آنان نیز رسم ادب و پهلوانی در رخصت طلبیدن را نیز به نیکوی رعایت می‌کـــردند.

ضرب و خانومگ، در شب‌های احیا، قدر و ضربت خوردن و شهادت حضرت‌علی(ع) تکمیلا از صدا می‌افتاد و به جای آن زمزمه«منم، منم گدای تو، علی، علی، علی، علی» به عرش اعلی می‌رسید.

سحر و افطار

آقام پایتخت در روزگار قدیم در ماه‌ مبارک‌ رمضان از افطار تا سحر بیدار می‌ماندند و سحرگاهان، به خصوص در تابستان‌ها، پشت‌بام به پشت‌بام صدا برمی‌خهست و حتی در روزگاری اندکی دورتر، کوبیدن بر پشت طشت‌مسی نیز رسم بود و در برخی از محلات آقام به صورت گروهی «چاووشی‌خوانی» می‌کـــردند تا کسی خواب نماند.

برخهستن از خواب، همچون فریضه نماز، بر پایانی اهل خانه واجب بود و خرد و کلان و سالم و بیمار نمی‌شناخت و چون این باور عمومی وجود داشت که دعای سحرگاهی، مورد هستجابت درگاه الهی واقع می‌شود، بیماران و همراهان آنان،‌ صدای دعا و هستغاثه‌شان به درجه اعلا می‌رسید.

دست کشیدن از خوردن و آشامیدن سحرگاهی، با شنیدن صدای توپ و برخهستن «الله‌اکبر» مؤذن از مأذنه مسجد محله، از قوه به فعل می‌آمد.

ثواب شستن ظروف

در آن روزگاران رسم نبود که با «بریز و بپاش» سفره‌های رنگین بگسترند و افطاری بدهند ولی از آنجا که «اطعام مساکین» حتمی علی(ع) وار بود، سفره اطعام گسترده می‌انجام گرفت.

برای شستن ظروف، برخی نیت کـــرده و برای آنکه اندکی از آلام خانومدگی و گناهان خود بکاهند و جبران مافات کنند، دست به کار می‌انجام گرفتند و از دیگ گل‌گرفته سیاه انجام گرفته از آتش گرفته تا دیگور، آبگردان، کفگیر، ملاقه(ملعقه)، دوری، دیس و هرآنچه بعد از افطار باقی می‌ماند را می‌شستند و بعد از خشک کـــردن به گوشه‌ای می‌نهادند تا روزی دیگر، برای سفره‌ای دیگر به کار آید.

دید و بازدید و صله رحم

در پایتخت قدیم در ایام رمضان و به جز ایام قدر و شهادت مولی‌علی(ع) آقام به دید و بازدید می‌رفتند و «صله‌رحم» به جا می‌آ‌وردند.
چه بسا، صحبت خوهستگاری به‌میان می‌آمد و «نشانه»ای گذارده می‌انجام گرفت تا برکت خانومدگی در این ماه افزایش شود و بقیه مراسم به بعد از عیدفطر موکول می‌انجام گرفت.

زدودن کینه و نقار و کدورت از دل‌ها، از جمله دیگر کارها بود. آنکه اهل گود و زورخانه بود به مقتدایش علی(ع) تأسی می‌کـــرد و به یاد می‌آورد: «به جز علی(ع) که گوید، به پسر که قاتل من، چو اسیر توست اکنون، به اسیر کن مدارا» و نذر شیر در روزهای ضربت خوردن و شهادت امیر‌مومنان‌علی(ع) از کارهای رایج آقام بود.

هیچ‌کس گرسنه نمی‌ماند همه حیاتیان خدا بودند

در میان آقام پایتخت قدیم همانقدر که کفران نعمت مطرود بود، هیچ شکمی گرسنه نمی‌ماند.

کافی بود در کوچه و خیابان کسی ندای گرسنگی سر دهد، در اندک مدتی در خانه‌ها باز می‌انجام گرفت تا ثواب این عمل صواب، نصیب نخستین کسی شود که آن گرسنه را سیر کـــرده بود.

در همین ماه بود که اعمال خلاف اخلاق و شرع به حداقل خود می‌رسید و چه بسا زیادی از اعمال مطرود ترک می‌انجام گرفت و افراد با درس‌گیری از عمل خود، اعمال نکوهیده را به کناری می‌گذاشتند.

نذورات

حلوا و آش در انواع مختلف از جمله نذورات آقام قدیم پایتخت بود.

از آنجا که پایتخت از دیرباز منطقهی مهاجرنشین بود و خرده فرهنگ‌های مختلف در آن بروز و ظهور یافته بود، هرکس به فراخور حال خود برای باقیات‌صالحات و فاتحه اهل قبور و طلب آمرزش دو، سه ساعت مانده به افطار آش و حلوایش را آماده می‌ساخت و نیم ساعت مانده به افطار، حداقل برای هفت خانه نذری می‌فرستاد.

رمضان بهترین ماه خدا بود؛ با عدم‌اسراف، اطعام مساکین و وجود دل‌های بی‌کینه و نزدیک‌انجام گرفته به خدا.

 آداب و رسوم آقام پایتخت قدیم در ایام ماه مبارک رمضان آداب و رسوم آقام پایتخت قدیم در ایام ماه مبارک رمضان

 آداب و رسوم آقام پایتخت قدیم در ایام ماه مبارک رمضاناضافه به لیست علاقمندی ها